بررسی روش محیط کنترل شده (کم اکسیژن) در آثار کاغذی آلوده به قارچ

طی سالها از روشهای مختلفی مانند استفاده از مواد شیمیایی برای کنترل کپک در مجموعه های کتابخانه، آرشیو و موزه استفاده شده است. این روشها اگر چه تأثیرات مثبتی در مبارزه با عوامل بیولوژیکی دارند اما اکثر آنها می تواند سبب وارد آمدن صدمه به مجموعه هایی شود که در صدد حفظ و نگهداری آنها هستیم. استفاده مکرر کنترل نشده و غیر ضروری مواد شیمیایی خطرات غیر قابل تصوری را برای سلامت و ایمنی انسان و محیط بوجود می آورد. همچنین در صورت استفاده از آفت کشها باید نگران ماندگاری آنها در آثار و نیز خطر افزایش سمیت در بدن انسان در طی سالیان متمادی باشیم. از طرف دیگر گسترش مقاومت شیمیایی و سازگاری بسیاری از آفتها با این ترکیبات سمی از مشکلات دیگری است که موجب افزایش نگرانی می شود.

با توجه به موارد ذکر شده، محققین در صدد توسعه و پیشنهاد جایگزینهای غیر شیمیایی و بی خطر برای مقابله با آفات موزه ای بر آمدند. یکی از این روشها، استفاده از محیطهای کم اکسیژن یا آنوکسی (Anoxia) است. روش آنوکسی شامل کاهش میزان اکسیژن در یک محیط بسته و جایگزین کردن آن با یک گاز بی اثر، روشی غیر سمی و بی خطر است که هیچگونه پس مانده ای بر جا نمی گذارد. این روش در سالهای اخیر در مورد تعدادی از آفتها در مؤسسه های مختلف فرهنگی و هنری مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است و تأثیر آن در مبارزه با حشرات مهاجم در مجموعه های کاغذی نیز مثبت و قابل توجه بوده است.

در این پروژه سعی شده است که ضمن آشنایی و توسعه یک روش غیر سمی و ایمن برای آثار، کاربر و محیط زیست، تأثیر روش بر روی رشد چند گونه از قارچهای آلوده کننده آثار کاغذی بطور تجربی و آزمایشگاهی و نیز مستقیماً بر روی کاغذهای آلوده به قارچ مورد بررسی قرار گیرد تا شاید بتوان با یک روش ساده و مطمئن از آثار با ارزش در برابر عوامل بیولوژیکی محافظت کرد.

بنابراین ابتدا با مطالعات کتابخانه ای و مکاتبه با مراکز مهمی که تاکنون از این روش استفاده کرده اند و نیز از طریق پایگاه های اینترنتی معرفی شده توسط این مراکز به جمع آوری منابع اقدام و اطلاعات قابل توجه ای در زمینه شیوه های مختلف مورد استفاده و نیز تجهیزات مورد نیاز این روش کسب شد. سپس بر اساس امکانات موجود شرایط مشابه با ویژگیهای لازم تهیه شد. انجام آزمایشهای مقدماتی شامل کشت قارچهای شایع در آثار کاغذی و درمان تحت محیط کم اکسیژن از دیگر مراحل انجام شده در ارتباط با این طرح بوده است.

مجري: فرح سادات مدنی