معرفی پژوهشکده

پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی، در سال 1375 به عنوان یکی از 5 پژوهشکدة سازمان میراث فرهنگی کشور ( پژوهشگاه)  وقت فعالیت خود را آغاز نمود. ماهیت زمینه فعالیت‌ها و نیازهای ساختار تشکیلاتی سازمان متبوع باعث شد تا کلیه اقدامات و برنامه‌ها در این پژوهشکده بر اساس محورهای پژوهشی، ستادی، آموزشی و اجرایی طراحی شده و شکل گیرد.

لزوم شناخت دقیق آثار تاریخی – فرهنگی و ویژگی مواد به کار رفته در آنها، تحقیق و درک فن‌آوری‌های کهن، آشنایی با واکنش مواد و عناصر مختلف استفاده شده در یک اثر در برابر تأثیر عوامل گوناگون محیطی، شناخت فرآیندهای فرسودگی و تخریب همپای ضرورت‌های مطرح برای شناخت تأثیر روش‌های متفاوت حفاظت و مرمت آثار و بهینه سازی آنها، تلفیق روش‌های سنتی و بومی حفاظت و مرمت با شیوه‌های جدید و روز جهانی، آشنایی با خواص مواد مورد استفاده در امر حفاظت و مرمت و آگاهی از تأثیرات جانبی آنها بر آثار باعث شد تا همه ساله پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی پروژه‌های مختلفی را حول محورهای یاد شده تعریف و هدایت کرده و یا در اجرای پروژه‌های مشابه و مربوط با دیگر مؤسسات تحقیقاتی همکاری کند.

گستردگی شبکه کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌های حفاظت و مرمت و تنوع اشیاء و تعدد آثاری که موضوع کار این شبکه و کارشناسان شاغل در آن به شمار می‌روند نیازمند سیاستگذاری و نظام برنامه‌ریزی و اجرایی هماهنگی است که یکی دیگر از محورهای عملکردی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی را شکل می‌دهد. در این جایگاه پژوهشکده عهده‌دار همکاری با واحدهای مختلف درون سازمانی است که یا به طور مستقیم و یا غیرمستقیم با امر حفاظت و مرمت آثار و تزیینات وابسته به معماری در ارتباط هستند، به علاوه پشتیبانی علمی، اجرایی و سازماندهی منابع انسانی و در برخی موارد مالی پروژه‌های کوچک و بزرگ حفاظت و مرمت و نیز جذب و تقویت نیروی انسانی برای کار در این شبکه از دیگر عناوین کاری پژوهشکده به شمار می‌رود. موفقیت‌های به دست آمده و نتایج درخشانی که در این زمینه حاصل شده است باعث شده تا دامنه بهره‌گیری از خدمات پژوهشکده تنها منحصر به واحدهای درون سازمانی نشده و واحدها و مراکز خارج از سازمان نیز به نوعی تعامل و همفکری در زمینه‌های یاد شده با پژوهشکده حفاظت و مرمت دست یابند.

دانشگاهی در زمینه حفاظت و مرمت، توجه به خصوصیت چند وجهی و ضرورت استفاده از علوم و تخصص‌های دیگر در اجرای بخش‌های مختلف طرحهای حفاظت و مرمت، پیشرفت روزافزون سطح فن‌آوری و تولید انبوه اطلاعات تخصصی در زمینه حفاظت و مرمت، ماهیت پژوهشی- کاربردی بخش عمده‌ای از فعالیت‌های پژوهشکده و بسیاری عوامل دیگر موجب شده‌اند تا علاوه بر برنامه‌های مختلف آموزشی که هر ساله توسط پژوهشکده برنامه‌ریزی و اجرا می‌شوند، سهم عمده‌ای از کلیه فعالیت‌های پژوهشکده دارای زمینه‌های آموزشی و باز‌آموزی بالقوه و بالفعل باشند. به طور کلی می‌توان گفت برنامه‌ها و فعالیت‌های آموزشی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی در زمینه‌های تخصصی به منظور تربیت، بازآموزی و ارتقاء سطح علمی دست اندرکاران امر حفاظت و مرمت در سه سطح کشوری، منطقه‌ای و بین‌المللی، با برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی، سمینارها و گردهمایی‌های تخصصی، تهیه، تولید و انتشار مواد و مطالب آموزشی به صورت پوستر، دستورالعمل مقالات و فیلم‌های آموزشی، انتشار خبرنامه و ایجاد پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و مشاوره و نیز تکمیل و تجهیز کتابخانه و مرکز اسناد تخصصی حفاظت و مرمت توسط این پژوهشکده اجرا می‌شود.

پژوهش‌های موفق از جمله پژوهش‌های مرتبط با حفاظت و مرمت آثار و مسائل مربوط به آن را نمی‌توان جدا از بستر‌های اجرایی دانست و در بسیاری از موارد تعریف و انجام پروژه‌هایی با نتایج کارآمد و مؤثر بدون شناخت مشکل‌ها، اولویت‌ها و ضرورت‌های مطرح میسر نیست. از طرف دیگر عرصه‌های اجرایی موقعیت‌های خاص و گرانقدری را برای آزمودن نتایج پژوهش‌ها و نیز آموزش در اختیار می‌گذارد. بر همین اساس گرایش پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار نیز به انجام طرح‌ها و فعالیتهای اجرایی پیرو چنین دیدگاهی بوده و در تمامی موارد برنامه‌های اجرایی پژوهشکده جدای از مسایل تحقیقاتی و آموزشی نبوده است. به طور کلی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی با تکیه بر توان بالای کارشناسی و اجرایی در شبکه حفاظت و مرمت سطح کشور توجه خود را در انتخاب و انجام طرح‌های اجرایی تنها معطوف به آن دسته از برنامه‌ها می‌سازد که اولاً ابزار و امکانات خاص اجرایی آن به طور انحصاری در اختیار پژوهشکده بوده و یا بستر تحقیقاتی و آموزشی مورد نیاز برای پشتیبانی طرح‌های آموزشی و پژوهشی را در اختیار بگذارند.

فرهنگی و یادگارهای تمدن بشری و نیز موقعیت خود در سطوح مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی نهایت همراهی و همکاری با نهادها و موسسات بین‌المللی تخصصی را داشته و در بسیاری از موارد حتی فراتر از حوزه‌های تخصصی خود عهده‌دار انجام و هماهنگی فعالیت‌هایی در زمینه سایر مسایل مربوط به میراث فرهنگی بوده است. همین امر باعث شده تا امروزه پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی–فرهنگی نامی شناخته شده در سطح بین‌المللی و بین کارشناسان و متخصصان امور میراث فرهنگی به شمار آید.

تمامی فعالیت‌های یاد شده به صورت متمرکز در ساختار فعلی پژوهشکده انجام می‌شود. این بدنه متشکل از گروه‌های تخصصی حفاظت و مرمت (گروه حفاظت و مرمت آثار فلزی، گروه حفاظت آثار سفالین و شیشه، گروه حفاظت نقاشی، گروه حفاظت تزئینات وابسته به معماری و بقایای باستانشناسی، گروه حفاظت نسخ خطی و کاغذ و گروه حفاظت بافته‌ها)، بخش‌های تحقیقاتی شناخت مواد و فن‌آوری‌های کهن ( واحدهای مختلف تجزیه کمی و کیفی مواد، میکروسکوپی و مطالعات ساختاری، مطالعات زیست محیطی و سالیابی) است.

با توجه به سیاست‌های یاد شده پژوهشکده از جمله اعتقاد بر ماهیت فراگیر و جهانی امر حفاظت و مرمت و معرفی پژوهشکده در سطح منطقه‌ای و بین المللی، این پژوهشکده دارای واحد مستقل همکاری‌های بین المللی است که عهده‌دار برقراری و حفظ ارتباطات تخصصی در زمینه‌های مختلف پژوهشی، آموزشی، اطلاع رسانی و اجرایی می‌باشد.

بخش معرفی و آموزش پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی شامل کتابخانه و مرکز اسناد، دفتر گردهمایی‌ها و مجامع، انتشارات و آموزش، از دیگر بخش‌های اجرایی پژوهشکده است که به صورت تخصصی برنامه ریزی، اجرا و هدایت طرح های مربوطه را با همکاری دیگر گروهها، بخش‌ها و واحدهای پژوهشکده و سازمان میراث فرهنگی  بر عهده دارد. دانشجویان و محققان حفاظت و مرمت آثار نیز از خدمات و تولیدات این بخش استفاده می‌کنند.

از دیگر قسمت‌های پژوهشکده می‌توان به امور اداری و مالی و بخش رایانه و اطلاعات مدیریت اشاره کرد.

به انجام وظیفه می‌پردازند.

ساختار نهایی پژوهشکده به تبع تغییراتی که پس از ادغام دو سازمان میراث فرهنگی و گردشگری روی داده و با در نظر گرفتن تشکیلات مصوب پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تا پایان سال جاری تهیه و برای تصویب ارائه خواهد شد.