|
| کارگاه مرمت موزه، تحقيقات و مطالعات گستردهاي در زمينه ترکيبات و ساختار آثار موزهاي انجام داده است كه به شرح زير است. |
| • |
ساختار دانهاي متغير در سطح نمونهاي از ميلههاي مفرغي، داراي 26/98% مس
شناسايي و مطالعه فني آثار فلزي به دست آمده از منطقه بوکان
مجري طرح: ليلا سوداگر-کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
تاريخ انجام طرح: 75-74
ارزيابي روند توليد اشياء فلزي از لحظهاي که فلز از سنگ معدن جدا گرديده، تا زماني که ساخته شده و شکل گرفته است و همچنين هنر مردماني که در طي اين مراحل کارکرده اند، قابل توجه و ارزيابي است. به اين منظور، شناسايي فنون فلزکاري تپه قلايچي واقع در منطقه بوکان مورد بررسي و پژوهش قرار گرفته است. در اين راستا، تکنيک ساخت 14 قلم از اشياء آهني و مفرغي اين منطقه به همراه مطالعه وضعيت خوردگي، نحوه پيشرفت آن
و نيز بررسي صنعت فلزکاري در منطقه شمال غرب ايرانو موقعيت منابع آهن و مس در اطراف منطقه بوکان، با انجام مطالعات ميکروسکوپي و آزمايشگاهي مورد تحقيق و بررسي قرار گرفت.
طبق آناليزهاي انجام شده محتواي قلع در اشياء مفرغي بين 90/0 تا 52/15% متغير است. اين اشياء در اکثر موارد تک فازي بوده و توسط عمليات ريخته گري ، چکش کاري و باز پخت ساخته شدهاند.
مطالعه و بررسي آثار آهني اين منطقه نيز نشانگر اين نکته است که اين مجموعه از فولاد کم کربن که به طور ناهمگن کربوريزه گرديده، ساخته شدهاند.
|
| • |  رسوب مس در شكافها و مرزدانهها در نمونهاي از آثار مفرغي موزه
بررسي علل تشکيل مس فلزي در محصولات خوردگي آثار موزه رضا عباسي
مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 83-82
کوپريت از مهمترين محصولات خوردگي و يک اکسيد ناقص است و به عنوان لايهاي براي عبور يونها خوردگي را تسهيل ميکند. در بعضي شرايط بين لايههاي کوپريت مس فلزي مشاهده ميشود که ميتواند ناشي از محيط احياء در اطراف شيء باشد و يا زماني ايجاد شود که محصولات خوردگي حل شده و دوباره رسوب کنند از آنجايي که بررسي و مطالعه بر روي محصولات خوردگي به ما در شناخت اثر و نوع خوردگي و نهايتاً انتخاب يک روش حفاظتي مناسب کمک ميکند لذا بعد از مطالعات آزمايشگاهي بر روي تعدادي از آلياژهاي مس موجود در موزه و تشخيص مس فلزي در محصولات خوردگي آنها دلايل تشكيل مس با انجام مطالعات ميکروسکوپي مورد بررسي قرار گرفت و نتايجي مبني بر خوردگي انتخابي همراه با وجود شرايط احيا ونيز تأثير مواد شيميايي به دست آمد. با توجه به اينکه برخي مواد شيميايي باعث رسوب مس بر سطح آلياژهاي مس ميشوند، بررسي در خصوص انتخاب روش و مواد شيميايي مناسب به عنوان حفاظت پيشگرانه از اثر ضروري است.
|
| • |
مطالعه فني(آسيبشناسي و فنشناسي) کلاه خود مفرغي ايلامي
مجري طرح:پرستو نعيمي طرئي،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 1382
انجام مطالعات آسيب شناسي بر روي اشياء فلزي و بررسي مکانيزم تخريب آنها، نقش عمدهاي در حفظ و نگهداري اين گونه آثار دارد. چنين بررسي در مورد يک کلاه خود مفرغي متعلق به منطقه ايلام که با شماره ک.ص. 175 در موزه نگهداري ميشود، در بخش مرمت موزه بعمل آمد و در زمينه مکانيزم تخريب و علل پيشروي آن مطالعات کاملي صورت گرفت.
اين كلاه خود متعلق به اواخر هزارة دوم و اوايل هزارة اول ق.م و ناحية پيدايش اين كلاهخود منطقة سفيد رود گيلان بوده است. در قسمت جلوي آن تزييناتي به صورت سه پيكره مشاهده ميشود كه با توجه به مطالعات تطبيقي انجام شده هنر ايلام مياني را نشان ميدهد.تزئيناتي به صورت گلميخ نيز در اطراف اين كلاهخود ديده ميشود.با توجه به نتايج به دست آمده از مطالعات آزمايشگاهي و ميكروسكوپي، بدنة اين اثر از آلياژ مس و قلع (برنز) ساخته شده و پوشيده از محصولات خوردگي پايدار است.آزمايشهاي دستگاهي بر روي تركيب اصلي پيكرهها، نوعي هيدروكربن طبيعي (Bitumen) را به همراه مقاديري عناصر فلزي نشان ميدهد كه با لايهاي از آلياژنقره(با مقاديري مس) و در نهايت پوششي از طلا (با مقادير اندكي نقره) پوشانده شده است. خوردگي انتخابي مس در اثر خوردگي گالوانيكي در لاية نقره و نيز تجزيه و تخريب قسمت هيدروكربني باعث آسيب شديد بخصوص در قسمت مياني پيكرة وسط گشته است. مطالعه بر روي گلميخهاي اين كلاهخود تركيب آلياژي نقره با مقادير اندكي مس را نشان ميدهد كه محصولات خوردگي سبز رنگ بر روي آنها حاصل خوردگي مس ميباشد
|
| • |
 نمايي از بازوان دندريتي در نمونه اي از دهانه اسب. مفرغي لرستان بعد از حکاکي (Etching)
بررسي متالورژيکي مفرغهاي لرستان موزه رضاعباسي
مجري طرح: ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
تاريخ انجام طرح: 1374
تاکنون در مورد برخي از مجموعههاي پراکنده از اشياء فلزي دوره پيش از تاريخ ايران، از نقطه نظر فني و تاريخي، طبقهبندي و شناسايي دقيق انجام گرفته است. آلياژ شناسي و بررسي نحوه ساخت اين گونه اشياء به شناسايي چگونگي سير تحول فني، هنر و صنعت فلزکاري در ايران باستان کمک مي کند. در اين راستا تعدادي از قطعات مجموعه مفرغهاي لرستان موزه رضاعباسي با استفاده از روشهاي آزمايشگاهي و ميکروسکوپي تحت تجزيه عنصري و مطالعات ساختاري به منظور شناخت ترکيبات اصلي و روشهاي ساخت و نيز بررسي وضعيت و تاثيرات خوردگي قرار گرفتند. ترکيب اصلي اين آثار عمدتاً مس و قلع به همراه فسفر، آنتيموان وارسنيک بوده است واکثراً با استفاده از روشهاي ريختهگري و چکشکاري ساخته شدهاند. خوردگي در اين اشياء از فازي که در آلياژ داراي خلوص کمتري است شروع شده و نهايتاً در برنزهاي تکفازي به طور واضح از مرزدانههاي غني از قلع شروع شده وبه طرف محلول جامد پيشرفت ميکند.
|
| • |
 ذرات و محصولات خوردگي سرب در نمونهاي از آثار برنجي موزه
بررسي وجود آلايندههاي سربي حاصل از ترافيک اطراف موزه رضا عباسي
بر آلياژهاي مس
مجري طرح:پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 83-82
نوع محصولات تشکيلشده بر روي آثار فلزي بستگي به شرايط محيط اطراف شيء دارد. در طول زمان نگهداري از آثار در مخازن موزه ها، محصولات خوردگي مختلفي با توجه به شرايط محيطي بر سطح آنها تشکيل ميشوند. حضور موزهها در شهرهاي صنعتي و پرترافيک منجر به تشکيل محصولات خاص ميگردد. با وجود آلودگيهاي سرب در هواي شهرها امکان ايجاد محيطهاي کوچک و تشکيل محصولات خوردگي سرب - مس دور از انتظار نيست.
جهت بررسي در خصوص حضور اين آلايندههاي سربي محصولات خوردگي تعداد زيادي از آثارمورد آزمايش و تجزيه دستگاهي قرارگرفت و با توجه به حضور محصولات خوردگي سرب در محصولات خوردگي تعدادي از آثار، مطالعات ميکروسکوپي و ساختاري نيز انجام شد. با توجه به شواهد به دست آمده، سرب موجود در محصولات خوردگي اين اشياء به دليل وجود اين عنصر در ساختار آلياژي اشياء بوده و هيچ نمونهاي مبني بر حضور آلايندههاي سربي در فضاي مخزن موزه مشاهده نگرديد.
|
| • |
 ذرات خاكستري سولفيد مس در نمونهاي از آثار برنجي موزه رضاعباسي
بررسي و مطالعه در مورد حضور آلاينده هاي آلي و معدني در فضاي مخزن موزه رضا عباسي
مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 83-82
وجود نقاط سياه رنگ وتيره سولفيد مس بر روي اشياء (آلياژهاي مس) در موزهها به دليل ترکيباتي چون سولفيد هيدروژن،کربونيل سولفيد و گازهاي آلي سولفيدي(ديمتيلسولفيد و ديمتيلديسولفيد ) ميباشد. وجود اين گازهاي آلاينده حاصل از آلودگيهاي شهري و صنعتي، مواد انتخابي نامناسب براي نمايش آثار(مواد پروتئيني سولفوردار) و يا تجزيه ميکروبيولوژيکي مواد آلي ميباشد. علاوه بر ترکيبات معدني غلظت بالاي ترکيبات آلي در فضاي مخزن موزهها براي اشياء خطرآفرين است فقط مقادير بسيار اندک(قسمت در بيليون)اين مواد در مجموعه ها ايجاد خطر نميکند
وجود نمکهاي آلي مس در لايههاي خوردگي ميتواند نتيجه تغيير و تبديل محصولات خوردگي بر اثر شرايط نامناسب و حضور اسيدهاي آلي، الکلها و آلدئيدها در فضاي نگهداري آثار باشد. جهت بررسي در مورد حضور آلايندههاي آلي و معدني در مخزن، محصولات خوردگي تعداد زيادي از آثار برنزي موزه با استفاده از روشهاي دستگاهي و آزمايشگاهي مناسب مورد مطالعه قرار گرفت و با وجود شواهد و نتايج به دست آمده احتمال حضور آلايندههاي سولفيدي و عدم حضور آلايندههاي آلي درفضاي مخزن موزه روشن شد.
|
| • |
بررسي اجمالي از پديده فاكسينگ و نظري تحقيقي در مورد فاكسينگ در كاغذهاي ايراني
مجري طرح: ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
تاريخ انجام طرح: 1374
فاكسينگ (Foxing) به لكههاي كوچك، گرد و قهوهاي رنگي اطلاق ميشود كه، به علت نامشخصي روي كاغذهاي جديد و قديمي ظاهر ميگردند. علل ظهور اين نقاط در كتب و آثار كاغذي تحت تحقيق و بررسيهاي فراواني از سوي محققين قرار گرفته است. به عقيده محققين انواع مختلف فاكسينگ تحت تاثير عوامل بيولوژيكي، شيميايي يا مخلوطي از هر دو با درجات مختلفي ايجاد شده است. مقدار و درجه فاكسينگ به پروسه تخريب و اكسيداسيون ميكرو اورگانيسمها، حضور يا عدم حضور آهن و فلزات ديگر و نيز عواملي مانند جنس كاغذ، رطوبت نسبي، اسيديته و حضور گازها بستگي دارد. همچنين شناخت عوامل بوجود آورنده فاكسينگ و روشهاي كاهش و جلوگيري در آن نيازمند طبقهبندي انواع مختلف فاكسينگ است.
در اين تحقيق عواملي كه باعث بروز پديده فاكسينگ ميشوند، روشهاي جلوگيري و معالجه آنها مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است و كوشش بعمل آمده نكات برجسته تحقيقات محقيقين در اين زمينه گردآوري شد. در تكميل اين طرح چند نمونه از كاغذهاي ايراني مربوط به قرون 12 و 13 ه.ق. متعلق به موزه رضاعباسي با استفاده از روشهاي ميكروسكوپي و آزمايشگاهي مورد بررسي و مطالعه قرار گرفتند.
|
| • |
 تخريب رنگدانه زنگارمس در نمونهاي ا ز نسخ شاهنامه موزه رضا عباسي
بررسي تخريب رنگدانههاي سبز - آبي مس در نسخ خطي شاهنامه و قرآنهاي موزه رضاعباسي
مجري طرح: پرستو نعيمي طرئي ،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 1382
استاتهاي مس به صورت محصولات خوردگي برروي آثار تاريخي مشاهده ميشود. اين مواد در قرون مختلف با روشهاي تهيه متفاوت، به عنوان رنگدانه مورد استفاده بودهاند. خواص متفاوتي که اين ترکيبات در رنگدانهها از خود بروز ميدهند به روشهاي تهيه آنها بستگي دارد. معمولاً به همراه استاتهاي مس ساير ترکيبات مس نيز يافت شده است، که در بسياري از موارد تاثير مخربي برروي کاغذ و پارچه داشتهاند. محدوده اين تخريب از قهوهاي شدن تکيهگاه تا تخريب کامل آن است. دليل اين تخريب اتواکسيداسيون سلولز است، که به وسيله يونهاي مس کاتاليز ميشود. در اين خصوص تعدادي از نسخ شاهنامه و قرآنهاي موزه رضاعباسي که داراي تخريب مشابهي هستند، مورد بررسي و مطالعات آزمايشگاهي و ميکروسکوپي قرار گرفته و به مکانيسم تخريب آنها پرداخته شده است.
|
| • |
حفاظت و مرمت دو نمونه از نسخ قرآني مربوط به قرون 5 و 8 هجري قمري متعلق به موزه رضاعباسي
مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
زهرا باقريان،کارشناس ارشد مرمت و احياء بنا و بافتهاي تاريخي
تاريخ انجام طرح: 69-68
نسخ خطي به لحاظ ماهيت مواد بكار رفته در آنها از نقطه نظر آسيب شناسي و مرمتي، بسيار آسيب پذيرند و در زمره حساسترين آثار هنري به شمار ميآيند. با توجه به حساسيت اين آثار و تنوع و تعدد آنها در موزه رضاعباسي دو نمونه از نسخ قرآني متعلق به قرون 5 و 8 هجري قمري، مورد حفاظت و مرمت قرار گرفت. در اين راستا علاوه برمطالعه تاريخي و هنري كامل، بررسي دقيق از نظر نوع جنس كاغذ مورد استفاده به همراه مطالعه انواع آسيبها و تخريبهاي وارده و نهايتاً ترميم و بازسازي نسخ انجام گرفته است.
|
| • |
بررسي انواع روشهاي ساخت، حفاظت و نگهداري آثار كاغذي
مجريان طرح : ليلا سوداگر،کارشناس ارشد مرمت آثار تاريخي- فرهنگي
تاريخ انجام طرح: 1372
در اين تحقيق روشهاي تهيه كاغذ با استفاده از شيوههاي سنتي و مدرن و نيز مراكز ساخت آنها مورد مطالعه قرارگرفته است. سپس به بررسي عوامل موثردر تخريب كاغذ، انواع آسيبهاي آثار كاغذي، ارائه روشهاي حفاظت پيشگيرانه شامل روشهاي انبار كردن، نگهداري، جابهجايي و به نمايش گذاشتن آثار كاغذي، توضيحاتي در مورد انواع قفسهها و كابينتها، جعبههاي بدون اسيد، روشها و مواد مورد استفاده در قاب كردن و كپسوله كردن آثار ( Encapsulation) بر اساس آخرين روشهاي علمي پرداخته شده است.
|
| • |
علل تخريب لايه ورني در نقاشيها و ارائه روش مناسب جهت حذف آنها
مجري طرح : پرستو نعيمي طرئي،كارشناس شيمي،کارشناس ارشد مرمت آثار
تاريخ انجام طرح: 1381
رزينهاي طبيعي (تري ترپنوئيدها) مورد استفاده به صورت ورني در نقاشيها در معرض نور و گرما پير و کهنه ميشوند. انجام واکنشهاي اکسيداسيون خودکاتاليزوري با ايجاد راديکال آزاد باعث ايجاد محصولات قطبي و افزايش وزن مولکولي رزين ميشود. زرد شدن ورنيها يک واکنش غير اکسيدي و گرمايي است. فلورسانس ايجادشده تحت نورفرا بنفش يکي از نتايج واکنشهاي گرمايي است. واکنشهاي تراکم آلدولي و دهيدراسيون باعث زرد شدن و ايجاد فلورسانس در رزين ميشوند. حذف ورنيهاي زرد کهنه با استفاده از حلالهاي قطبي از روشهاي معمولي است، که در موزهها انجام ميشود.
نظرية ارزش تاريخي زنگار (patina) در نقاشيها از مباحثي است که مورد توجه متخصصين حفاظت و مرمت است. تأکيد بر اهميت ابقاء ورني نقاشيها نياز به يک روش مناسب را مطرح ميکند. استفاده از ژلي شامل رزينهاي صابوني، بافر مناسب، آنزيم، مواد غلظتدهنده و مرطوب کننده جريان مويين حلال را کاهش داده و تميز کردن را قابل کنترل ميکند. استفاده از روش فوق در حذف لايهاي سطحي از ورني باعث کاهش آسيب بر لاية رنگ ميشود.
|
